HIS)يک نظام در واقع به عنوان مجموعه اي از اجزاء تعريف شده است که به منظور دستيابي به يک هدف مشترک با يکديگر در تعامل هستند هدف نظام اطلاعات سلامت بهبود مديريت خدمات سلامت از طريق استفاده بهينه از اطلاعات است واژه اطلاعات به مجموعه معني داري از داده ها و حقايق اطلاق ميشود.
در يک نگاه ساده مديريت نظام اطلاعات بر جمع آوري اطلاعات بيماريها و بر بروندادهاي خدمات سلامت متمرکز است. هدف نهائي ازHIS به دست آوردن اطلاعات نيست بلکه بهبود عملکرد نظام سلامت است در بخش سلامت ميتوانيم نظامهاي اطلاعات سلامت را به عنوان قراردادن اجزاء و روشهاي سازمان يافته در کنار هم به منظور توليد اطلاعاتي که تصميم گيري در مديريت خدمات سلامت را در تمام سطوح نظام سلامت بهبود خواهد بخشيد تعريف مي کنيم.
استفاده وسيع از اصطلاح نظام اطلاعات مديريت سلامت ميتواند باعث گمراهي شود زيرا ممکن است براي عملکردهاي مختلف ،نظامهاي اطلاعاتي مختلفي پيشنهاد گردد.به عنوان مثال نظامهاي اطلاعات مديريت ،نظامهاي مراقبتهاي اپيدميولوژيکي و نظامهاي اطلاعات اجرائي .تمامي موارد فوق زيرمجموعه هاي از نظام اطلاعات سلامت (HIS)هستند.
ساختار نظام اطلاعات سلامت
نظام اطلاعات سلامت شامل مجموعه اي از اجزاي مرتبط سازماندهي شده است که بر اساس ماهيت ميتوانند در دو گروه طبقه بندي شوند
1)فرآيندهاي اطلاعاتي
2)ساختار مديريت نظام اطلاعات سلامت
طي فرآيندهاي اطلاعاتي ،اطلاعات خام (داده ها)به اطلاعات قابل استفاده براي مديران تبديل ميشوند.
فرآيندهاي اطلاعاتي را ميتوان به اجزاي ذيل تقسيم کرد.
1)جمع آوري داده ها 2)انتقال داده ها 3)پردازش داده ها 4)تحليل داده ها 5)ارائه اطلاعات براي استفاده در تصميم گيري و مديريت سيستم بهداشتي
بر اساس پايش و ارزشيابي فرآيند ها، مي توان گفت که مجموعه اي از داده هاي صحيح باعث ايجاد نتيجه اي (out put) صحيح درهر زمان مي شوند .براي مثال اطلاعات مورد نياز دائما و بر اساس تغيير در برنامه ريزي و نياز هاي مديريتي تغيير مي کند و اين امر بر جمع آوري داده ها و ساير اجزاي فرآيند اطلاعات تاثير مي گذارد .نظام اطلاعات سلامت فقط زماني مي تواند توليد کننده اطلاعات کافي و مرتبط باشد که هر يک از اجزاي فرآيند هاي اطلاعاتي به حد کفايت باز سازي شده باشند.
مشکلات موجود در نظامهاي اطلاعات سلامت جاري
در اغلب کشورها نظامهاي اطلاعات سلامت در ارائه اطلاعات مورد نياز مديريت بي کفايت هستنداغلب ارائه دهندگان خدمات سلامت در کشورهاي در حال توسعه نظامهاي اطلاعاتي را با فرمهاي ثبت نامي که شامل مشخصات فردي بيماران واطلاعات مربوط به بيماري است و هر هفته يا هر ماه بايد تکميل شده و ارسال گردد بدون آنکه پس خوراند کافي به آنها داده شود يکسان ميدانند.علاوه بر اين داده هاي جمع آوري شده اغلب براي کمک به تصميم گيري در مديريت مفيد نيستند.زيرا اين داده ها ناقص ،نادرست،نابهنگام و بي فايده و بي ارتباط با اولويتهاي شرح وظايف و عملکرد هاي پرسنل بهداشتي محلي است. به عبارتي نظام اطلاعاتي در اين کشورها به جاي آنکه مبتني بر عملکرد باشد مبتني بر داده ها است.قسمت اعظم داده هاي جمع آوري شده بدون آنکه آناليز شوند يا از آنها استفاده اي شود به سطح ملي ارسال ميگردد.بنابراين نظام اطلاعات سلامت جاري بيشتر از آنکه به جاي ابزار به کار گرفته شود به عنوان يک مانع در مديريت ديده ميشوددلايل اين موضوع در 5 بند زير خلاصه ميشود.
1)جمع آوري اطلاعات نامناسب
2)کيفيت پايين داده ها
3)دوباره کاري و اتلاف منابع در نظامهاي اطلاعات سلامت
4)فقدان گزارش دهي و بازخورد به هنگام
5)استفاده ناکافي از اطلاعات
شاخص چيست
شاخص ها که ريشه در اقلام آماري دارند ابزاري هستند که ميتوانند داده هاي خام را به اطلاعات مفيد تبديل نمايند و با توانايي خود زمينه را براي مقايسه امکانات موجود و خدمات ارائه شده هموار کنند در واقع تحليل برنامه مستلزم در اختيار داشتن مجموعه کاملي از شاخص ها است.
براي محاسبه شاخصها به داده هاي خام نيازمنديم به چهار طريق سرشماري (Census)،بررسي مقطعي ) (Cross sectional،نمونه گيري کوچک مداوم(Continuouse small sampling) و بکارگيري نظام جاري اطلاعات(Registration system / surveillance) ميتوان داده هاي خام مورد نياز براي محاسبه شاخص ها را جمع آوري کرد.
تعريف شاخص
تعاريف گوناگوني از شاخص ارائه شده است که از آن جمله:
معياري است که به طور مستقيم و غير مستقيم تغييرات را اندازه گيري ميکند
ابزاري است که نظام اطلاعات آن را مورد استفاده قرار ميدهد تا داده هاي خام را به اطلاعات مفيد تبديل سازد و شرايطي را براي مقايسه هاي مختلف فراهم آورد.
انواع شاخصها
شاخصها به انواع مختلف تقسيم ميشوند که از مهمترين آنها ميتوان
تناسب يا سهمي((Proportion:کميت نسبي يک عدد را به عدد ديگر نشان ميدهد به طوريکه صورت بخشي از مخرج است مانند نسبت مراکز بهداشتي بدون برق به کل مراکز بهداشتي، اين شاخصها واحد ندارند و بيشتر به صورت درصد بيان ميشوند
نسبت (Ratio):نسبتهاي که صورت و مخرج از دو جامعه مختلف باشندمثل نسبت زن به مرد
ميزان(Rate):احتمال وقوع يک حادثه در مدت زمان مشخص و در جمعيت معين است مانند ميزان مرگ در طي يکسال
حسابي:به سادگي تعداد حوادث را بدون داشتن کسر مشخص مينمايد مانند تعداد موارد جديد کشف شده از بيماري سل
طبقه بندي شاخصها
شاخصها را ميتوان به دو دسته شاخصهاي پايش و شاخصهاي ارزشيابي طبقه بندي کرد.
شاخصهاي پايش خود به دو دسته زير تقسيم ميشوند
شاخص هاي ورودي(Input) که به منابع اطلاعات مورد نياز براي انجام فعاليتها برميگرددمانند تعداد کارشناسان يک واحد
شاخصهاي فرآيندي(پردازش)(Process)که فعاليتهاي در حال اجرا را پايش مينمايند مانند تعداد جلسات برگزار شده در يک واحد
شاخصهاي ارزشيابي خود به سه دسته تقسيم ميشوند
شاخصهاي که بازده و خروجي(output) فعاليتها را اندازه گيري مي کنند مانند تعداد دستورالعملهاي صادره از معاونت بهداشتي
شاخصهاي که پيامد يا نتايج((outcom احتمالي فعاليتها را نشان ميدهند مانند تعداد مصوبات اجراشده در محيط
شاخصهاي که اثرات بلند مدتdeterminant) (فعاليتها را نشان ميدهند مانند تاثيرات مصوبات اجرا شده در محيط
مثال:
تجهيزات ايمنسازي ،واکسن،کارمند آموزش ديده(Input) به طور گسترده اي براي فعاليتهاي ايمنسازي(Process) استفاده ميشوند که به تدريج باعث افزايش پوشش ايمنسازي(output) و در نهايت کاهش مرگ و مير و عوارض ناشي از بيماريهاي قابل پيشگيري با واکسن((outcom ميشود.
' target='_blank' rel='nofollow'>نواختن زنگ سلامت در مدارس شهر زاهدان
